Apartmanlarda Yangın Merdiveni Zorunluluğu

Yangın Merdiveni Ne Zaman Zorunlu?

Yangın merdiveni (kaçış merdiveni), yangın sırasında binadaki insanların güvenli ve hızlı biçimde dışarı çıkmasını sağlayan, yangına karşı korunumlu merdivendir. Türkiye'de yangın merdiveni zorunluluğunu Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) düzenler. Yönetmelik, 27/11/2007 tarihli Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe girmiş, 19/12/2007 tarih ve 26735 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.

Apartmanlarda (konutlarda) yangın merdiveni zorunluluğu tek bir ölçüte bağlıdır: yapı yüksekliği. BYKHY Madde 34 bu konuyu üç ayrı durumda düzenler:

• Yapı yüksekliği 21.50 metrenin altında olan konutlar: Korunumsuz normal merdiven kaçış yolu olarak kabul edilir, ikinci çıkış (yangın merdiveni) aranmaz.
• Yapı yüksekliği 21.50 metre ile 30.50 metre arasında olan konutlar: En az iki merdiven düzenlenir. Bunlardan en az biri korunumlu (yangın merdiveni) olur ve her daireden iki merdivene de ulaşılması gerekir.
• Yapı yüksekliği 51.50 metreyi aşan konutlar: Birbirine alternatif, yangın güvenlik holü olan ve basınçlandırılan en az iki kaçış merdiveni yapılması şarttır.

Yapı yüksekliği ile bina yüksekliği birbirinden farklı kavramlardır. Bina yüksekliği, binanın kot aldığı noktadan saçak seviyesine kadar olan mesafedir. Yapı yüksekliği ise bodrum katlar, asma katlar ve çatı arası piyesleri dahil, yapının inşa edilen bütün katlarının toplam yüksekliğidir. Bu nedenle kat sayısı tek başına yeterli bir ölçüt değildir; bodrum kat ve çatı katı da hesaba girer. Örneğin 6 normal katlı, ancak bodrumu ve çatı piyesi yüksek olan bir bina 21.50 metre sınırını aşabilir.

Kat Sayısına Göre Yangın Merdiveni Zorunluluğu

Aşağıdaki tablo, kat yüksekliğini ortalama 2.90 ila 3.00 metre kabul ederek pratik bir özet sunar. Asıl ölçüt her zaman yapı yüksekliğidir; projenizde kesin hesabı bir mühendise yaptırın.

Kat Sayısı (Yaklaşık)	Yapı Yüksekliği	Yangın Merdiveni Durumu
1 - 6 kat	21.50 metrenin altı	Zorunlu değil, normal merdiven yeterli
7 - 10 kat	21.50 - 30.50 metre	En az 2 merdiven, biri korunumlu (yangın merdiveni)
10 - 17 kat	30.50 - 51.50 metre	2 kaçış merdiveni, yüksek bina şartları (min 120 cm genişlik)
17 kat ve üzeri	51.50 metrenin üzeri	2 basınçlandırılmış kaçış merdiveni + yangın güvenlik holü

Acil Çıkış Kapısı Yönetmeliği: Ölçüler, Malzeme, Yön

Acil çıkış kapısı, kaçış yolunun binayı terk ettiği noktada veya kat merdiven girişlerinde bulunan, yangın sırasında tahliyeyi sağlayan kapıdır. BYKHY acil çıkış kapıları için şu şartları koyar:

• Açılış yönü: Acil çıkış kapıları kaçış yönüne doğru açılır. Kapı asla kaçışı engelleyecek yönde açılmaz.
• Kilit sistemi: Kaçış kapıları kilitlenemez. Yangın sırasında anahtar gerektirmeden tek hareketle açılmaları gerekir. Toplanma amaçlı binalarda panik bar (push-bar) zorunludur.
• Genişlik: Kapının net geçiş genişliği en az 80 cm olur. Toplam kullanıcı sayısı 50 kişiyi aşan katlarda bu değer 100 cm'den az olamaz.
• Malzeme: Kapı yanmaz malzemeden üretilir ve yangına en az 60 dakika dayanıklı olur.
• Kendiliğinden kapanma: Yangın kapıları, yangın sırasında duman ve ısının yayılmasını önlemek için kendiliğinden kapanır. Kapı kapatıcı (yaylı menteşe veya hidrolik kapatıcı) bu görevi üstlenir.
• Eşik: Kaçış yolu kapılarında takılma riski yaratacak yüksek eşik bulunmaz.

Merdiven kapıları da kaçış yolunun parçasıdır. BYKHY'ye göre kaçış merdivenlerine açılan kapılar kaçış yönüne açılır ve kendiliğinden kapanır. Kapı kanadı merdiven sahanlığını daraltacak biçimde açılmamalıdır.

Yangın Kapısı Şartları

Yangın kapısı, yangının ve dumanın bir bölümden diğerine geçişini belirli bir süre durduran özel kapıdır. Kaçış merdiveni girişlerinde, yangın güvenlik hollerinde ve kompartıman sınırlarında kullanılır. Yangın kapısı seçerken aşağıdaki tablodaki değerlere dikkat edin:

Özellik	Şart
Yangına dayanım süresi	En az 60 dakika (FD60); yüksek binalarda daha yüksek sınıf gerekebilir
Malzeme	Çelik sac veya yangına dayanıklı kompozit malzeme
Açılış yönü	Kaçış yönüne doğru (dışa)
Kilitleme	Panik bar; tek hareketle açılır, kilitlenmez
Kapanma	Kendiliğinden kapanır (kapı kapatıcı zorunlu)
Net geçiş genişliği	En az 80 cm; 50+ kullanıcılı katlarda en az 100 cm

Kaçış Yolu Genişliği

BYKHY Madde 25, kaçış yolları için asgari genişlikleri net biçimde belirler. Bu değerler, yangın sırasında insanların sıkışmadan tahliye olabilmesi için tasarlanmıştır:

• Hiçbir çıkış veya kaçış merdiveni 80 cm'den dar olamaz.
• Toplam kullanıcı sayısı 50 kişiyi aşan katlarda kaçış yolu genişliği 100 cm'den az olamaz.
• Yüksek binalarda kaçış yolu ve merdiven genişliği 120 cm'den az olamaz.
• Merdiven basamak yüksekliği 175 mm'den fazla, basamak genişliği 250 mm'den az olamaz.
• Merdivenlerde baş kurtarma yüksekliği, basamak üzerinden en az 210 cm olur.

Ölçü	Asgari / Azami Değer
Kaçış yolu genişliği (genel)	En az 80 cm
50+ kullanıcılı katlarda kaçış yolu	En az 100 cm
Yüksek binalarda kaçış yolu ve merdiven	En az 120 cm
Basamak yüksekliği	En çok 175 mm
Basamak genişliği	En az 250 mm
Baş kurtarma yüksekliği	En az 210 cm

Kaçış yolları engelsiz olur. Yangın sırasında kaçış yoluna eşya, bisiklet, bebek arabası veya ayakkabılık bırakılmaz. Kapı önlerinde ve sahanlıklarda tahliyeyi engelleyecek hiçbir nesne bulundurulmaz.

BYKHY Maddeleri: Hangi Madde Neyi Düzenler?

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, yangın merdiveni ve kaçış yollarını birkaç temel maddede toplar. Konuya hakim olmak isteyen apartman ve site yöneticileri için en önemli maddeler şunlardır:

Eski Binalarda Yangın Merdiveni Zorunluluğu

19/12/2007 tarihinden önce yapı ruhsatı alıp yapımı tamamlanan veya devam eden binalar BYKHY'de "mevcut yapı" sayılır. Bu yapılar için Yönetmeliğin Madde 96 ve Geçici Madde 1 hükümleri uygulanır.

• Madde 96: Mevcut yapılarda yangın güvenliği eksiklikleri tespit edildiğinde, giderilmesi için süre verilir. İtfaiye ve belediye denetimleri bu maddeye dayanır.
• Madde 97: Kullanım amacı değiştirilen mevcut yapılar, yeni kullanıma uygun yangın güvenliği şartlarını sağlamak zorundadır. Örneğin konuttan işyerine çevrilen bir daire, işyeri şartlarına göre değerlendirilir.
• Geçici Madde 1: Mevcut binalarda alınacak tedbirler için yapım süresi öngörür.

2007'den sonra ruhsat alan her yeni bina, proje aşamasında BYKHY şartlarını eksiksiz sağlar. Yangın merdiveni olmayan yeni bir binaya yapı kullanma izin belgesi (iskân) verilmez. Eski binalarda ise denetim sırasında eksiklik tespit edilirse giderilmesi istenir; giderilmezse idari yaptırımlar devreye girer.

Cezalar ve Yaptırımlar

Yangın güvenliği şartlarını sağlamayan binalar için öngörülen yaptırımlar şunlardır:

• Yapı kullanma izni (iskân) verilmez: Yangın merdiveni ve kaçış yolu şartlarını sağlamayan yeni binalara iskân belgesi düzenlenmez.
• İdari para cezası: Mevcut binalarda denetimde eksiklik tespit edilirse giderilmesi için süre verilir. Süresi içinde giderilmeyen eksiklikler için idari para cezası uygulanır. Cezalar her yıl yeniden değerleme oranında artar.
• Cezai sorumluluk: Yangında can kaybı veya yaralanma yaşanırsa sorumlular hakkında Türk Ceza Kanunu uygulanır: taksirle ölüme neden olma (TCK 85), taksirle yaralama (TCK 89) ve genel güvenliğin taksirle tehlikeye sokulması (TCK 171).
• Tazminat sorumluluğu: Zarar görenler, Borçlar Kanunu uyarınca maddi ve manevi tazminat davası açabilir.

Yangın merdiveninin kilitli tutulması, eşya ile doldurulması veya bakımının yapılmaması, bir kaza durumunda yöneticinin ağır kusurlu sayılmasına yol açar. Yöneticilerin bu konuda yıllık yangın güvenliği denetimlerini takip etmesi ve eksiklikleri zamanında gidermesi şarttır.

Sıkça Sorulan Sorular

❓ Yangın merdiveni kaç kat için zorunludur?

Yapı yüksekliği 21.50 metreyi aşan apartmanlarda zorunludur. Bu sınır, ortalama 2.90 ila 3.00 metre kat yüksekliğiyle yaklaşık 7 kata denk gelir. 7 kat ve üzeri binalarda en az iki merdiven, bunlardan biri korunumlu (yangın merdiveni) olur.

❓ 5 katlı apartmanda yangın merdiveni gerekir mi?

Yapı yüksekliği 21.50 metrenin altında kalan 5 katlı bir apartmanda yangın merdiveni zorunlu değildir; korunumsuz normal merdiven kaçış yolu olarak yeterli sayılır. Ancak bodrum, asma kat veya çatı piyesi yüksekliği nedeniyle 21.50 metre aşılırsa durum değişir. Kesin hesabı proje müellifi yapar.

❓ Yangın merdiveni genişliği kaç cm olmalı?

Genel sınır 80 cm'dir. Toplam kullanıcı sayısı 50 kişiyi aşan katlarda 100 cm, yüksek binalarda (bina yüksekliği 21.50 m üzeri) 120 cm'den az olamaz. Konutlarda pratikte 100 ila 120 cm genişlik tercih edilir.

❓ Yangın kapısı hangi yöne açılır?

Yangın kapısı ve acil çıkış kapıları kaçış yönüne doğru açılır. Kapı, tahliyeyi engelleyecek biçimde içe açılmaz. Toplanma amaçlı binalarda panik bar ile tek hareketle açılır.

❓ Yangın kapısı kaç dakika yangına dayanıklı olmalı?

Kaçış merdiveni kapıları ve yangın kapıları en az 60 dakika (FD60) yangına dayanıklı olur. Yüksek binalarda ve bazı özel kullanımlarda 90 veya 120 dakika dayanımlı kapılar gerekebilir.

❓ Eski binada yangın merdiveni zorunlu mu?

2007 öncesi ruhsatlı binalar "mevcut yapı" sayılır. Bu binalarda denetimde eksiklik tespit edilirse BYKHY Madde 96 uyarınca giderilmesi için süre verilir. Kullanım amacı değiştirilen mevcut yapılar ise yeni kullanıma uygun şartları sağlamak zorundadır.

❓ Yangın merdiveni olmayan binaya iskân verilir mi?

Hayır. 2007'den sonra ruhsat alan yeni binalar, proje aşamasında BYKHY şartlarını sağlamadan yapı kullanma izin belgesi (iskân) alamaz. Yangın merdiveni eksikliği iskân engelidir.

❓ Yangın merdiveni eksikliğinin cezası nedir?

Mevcut binalarda eksiklik tespit edilirse giderilmesi için süre verilir; süresi içinde giderilmezse idari para cezası uygulanır. Yangında can kaybı veya yaralanma olursa sorumlular hakkında TCK 85, 89 ve 171. maddeler uyarınca cezai işlem yapılır. Ayrıca maddi ve manevi tazminat davaları açılabilir.

❓ Yangın merdiveni ile normal merdiven arasındaki fark nedir?

Normal merdiven korunumsuzdur; yangında duman ve ısıdan etkilenebilir. Yangın merdiveni (kaçış merdiveni) ise yangına dayanıklı malzemeyle çevrilidir, duman geçirmezdir, tabii zemin seviyesinde güvenli alana açılır ve yangın kapılarıyla korunur.

❓ Yangın merdiveni bakımı kimin sorumluluğundadır?

Apartman yöneticisi, Kat Mülkiyeti Kanunu Madde 38 uyarınca ortak yerlerin bakımından sorumludur. Yangın merdiveninin kapısının kapanması, panik barın çalışması, aydınlatmanın açık olması ve yolun boş tutulması yöneticinin görevidir. İmer Yönetim, yönettiği sitelerde bu kontrolleri düzenli yapar.

İmer Yönetim'den Profesyonel Yangın Güvenliği Desteği

İmer Yönetim olarak Mersin'de yönettiğimiz tüm apartman ve sitelerde yangın güvenliği süreçlerini eksiksiz takip ediyoruz. 20 yıllık tecrübemizle size şu hizmetleri sunuyoruz:

• Yangın merdiveni ve kaçış yollarının mevzuata uygunluk denetimi
• Yangın kapıları, panik barlar ve aydınlatmanın düzenli bakım takibi
• BYKHY şartlarına uygun tadilat ve güçlendirme projelerinin koordinasyonu
• İtfaiye ve belediye denetimlerine hazırlık, eksikliklerin giderilmesi
• Yıllık yangın güvenliği kontrol takvimi ve raporlama
• Maddi teminatlı, şeffaf ve güvenilir site yönetimi